„To find health should be the object of the doctor. Anyone can find disease.”

To jedno z najbardziej rozpoznawalnych zdań Andrew Taylora Stilla. Pochodzi z Philosophy of Osteopathy, opublikowanej w 1899 roku.

W osteopatii cytat ten funkcjonuje dziś niemal jak aforyzm. Bywa przywoływany w kontekście zdolności organizmu do samoregulacji, zasobów pacjenta, homeostazy czy poszukiwania „zdrowia w tkankach”.

Problem polega na tym, że nie wszystkie te interpretacje są słowami Stilla.

Jeżeli chcemy zrozumieć, czym dla twórcy osteopatii było „find health”, nie wystarczy przeczytać jednego zdania. Trzeba wrócić do tekstu, który je poprzedza, do języka, którym Still opisywał organizm, oraz do jego rozumienia anatomii, fizjologii i choroby.

I wtedy „find health” okazuje się znacznie bardziej konkretne, niż może sugerować współczesne użycie tego cytatu.

„Should be”, nie „is”

Najpierw drobny, ale istotny szczegół.

Still nie napisał:

„To find health is the object of the doctor.”

Napisał:

„To find health should be the object of the doctor.”

Czyli dosłownie:

„Odnalezienie zdrowia powinno być celem lekarza. Każdy potrafi znaleźć chorobę.”

Różnica nie jest wyłącznie językowa.

Badacze zajmujący się historią osteopatii zwracali uwagę, że cytat Stilla wielokrotnie był później modyfikowany. Zamiana should be na is zmienia wypowiedź postulatywną w stwierdzenie opisujące rzekomo ustaloną zasadę profesji.

W oryginalnym wydaniu Philosophy of Osteopathy znajduje się właśnie „should be”.

To ważne, ponieważ Still mówi tutaj o tym, do czego lekarz powinien dążyć.

Ale jeszcze ważniejsze jest to, co napisał bezpośrednio wcześniej.

Co znajduje się przed „find health”?

Rozdział nie zaczyna się od abstrakcyjnej refleksji o zdrowiu.

Bezpośrednio przed słynnym zdaniem znajduje się fragment zatytułowany „Osteopathy to Cure Disease”.

Still opisuje w nim cel osteopaty jako poszukiwanie tego, co określa mianem „physiological perfection of form”. Łączy prawidłową organizację struktur z możliwością dostarczania krwi tętniczej, odpływem żylnym oraz funkcją nerwów.

Dopiero po tym fragmencie pojawia się nagłówek:

„THE OSTEOPATH SHOULD FIND HEALTH.”

i słynne:

„To find health should be the object of the doctor. Anyone can find disease.”

Kontekst ma fundamentalne znaczenie.

„Find health” nie pojawia się u Stilla jako oderwane wezwanie do poszukiwania bliżej nieokreślonego „zdrowia”. Jest częścią jego sposobu rozumienia organizmu, w którym centralne miejsce zajmują anatomia, prawidłowe relacje strukturalne, krążenie oraz unerwienie.

Najpierw trzeba znać to, co normalne

Jeszcze wcześniej, już we wstępie do Philosophy of Osteopathy, Still bardzo jasno określa sposób, w jaki chce nauczać osteopatii.

Pisze, że jego celem jest nauczanie zasad, a nie reguł.

Nie chce instruować studenta, którą konkretnie kość, nerw czy mięsień należy poruszyć w przypadku określonej choroby. Punktem wyjścia ma być znajomość normalnego i abnormalnego.

To niezwykle ważne dla interpretacji „find health”.

Osteopata według Stilla nie miał rozpoczynać od schematu:

choroba → określona technika

Miał znać organizm na tyle dobrze, aby rozpoznać odstępstwo od prawidłowej anatomii i funkcji oraz próbować określić jego znaczenie dla stanu pacjenta.

W kolejnym rozdziale Still używa wręcz obrazu „osteopathic explorer” – osteopatycznego odkrywcy. Pisze o poszukiwaniu lokalnych przyczyn choroby oraz odchyleń od normy mogących, zgodnie z jego koncepcją, wpływać na nerwy, żyły i tętnice.

To pokazuje również, czego nie należy robić z cytatem „find health”.

Nie można na jego podstawie twierdzić, że Still nie interesował się chorobą, nieprawidłowością czy przyczyną objawów.

Interesował się nimi bardzo mocno.

„Finding health” nie było przeciwieństwem badania abnormalności.

Zdrowie w modelu Stilla

Żeby właściwie czytać Stilla, trzeba pamiętać, że jego poglądy powstawały pod koniec XIX wieku.

Jego język fizjologiczny nie jest językiem współczesnej medycyny.

Still przywiązywał ogromne znaczenie do swobodnego przepływu krwi. W Philosophy of Osteopathy wielokrotnie opisuje znaczenie tętnic, żył, układu limfatycznego oraz nerwów. Zaburzenie tych relacji traktował jako potencjalny mechanizm prowadzący do choroby.

W jego koncepcji prawidłowa anatomia miała tworzyć warunki dla prawidłowej fizjologii.

To właśnie w tym kontekście należy czytać „find health”.

Współczesna analiza historyczna pojęcia zdrowia w pracach Stilla wskazuje, że jego rozumienie zdrowia można powiązać m.in. z anatomicznym porządkiem, przepływem krwi i metabolizmem. Analiza wskazuje również na istotny religijno-filozoficzny kontekst jego myślenia, w tym wpływy metodystyczne oraz jego koncepcję człowieka jako „Man is Triune”.

Nie można więc sprowadzić Stillowskiego „health” wyłącznie do jednego parametru biomechanicznego.

Jednocześnie nie należy nadawać mu znaczeń, których Still sam nie formułował.

„Find health” nie oznaczało „nie szukaj choroby”

Zdanie:

„Anyone can find disease”

wyrwane z kontekstu może sugerować przeciwstawienie dwóch sposobów myślenia:

medycyna szuka choroby, a osteopatia szuka zdrowia.

Takie odczytanie byłoby zbyt daleko idące.

Still sam pisał o chorobie, jej przyczynach, objawach i odchyleniach od normy. Posługiwał się kategoriami „normal” i „abnormal”. Oczekiwał od osteopaty bardzo dobrej znajomości anatomii i umiejętności poszukiwania przyczyn zaburzeń.

Jego postulatu można więc dokładniej szukać gdzie indziej.

Nie wystarczy nazwać chorobę.

Osteopata powinien próbować zrozumieć warunki, w których organizm funkcjonuje, oraz rozpoznać czynniki, które – w modelu Stilla – zakłócają jego prawidłowe działanie.

To zasadnicza różnica.

Anatomia nie była dla Stilla tylko opisem struktur

W filozofii Stilla anatomia miała znaczenie praktyczne.

Znajomość położenia struktur była punktem wyjścia do rozumienia ich funkcji oraz wzajemnych zależności.

Dlatego w jego pismach tak często powracają:

• relacje anatomiczne,
• tętnice i żyły,
• unerwienie,
• płyny ustrojowe,
• zależność między strukturą a możliwością prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Jego szczegółowe wyjaśnienia mechanizmów nie mogą być automatycznie traktowane jako zgodne ze współczesną fizjologią. Są świadectwem wiedzy i modelu medycznego końca XIX wieku.

Ale sposób zadawania pytania jest istotnym elementem historii osteopatii:

nie tylko jak nazywa się choroba?, lecz również jak funkcjonuje organizm tego konkretnego człowieka i gdzie znajdują się warunki odbiegające od prawidłowej funkcji?

Still nie chciał uczyć recept

To prawdopodobnie jeden z najważniejszych elementów Philosophy of Osteopathy dla współczesnego osteopaty.

Still deklarował wprost:

principles, not rules.

Zasady, nie reguły.

Nie chciał tworzyć katalogu:

ból głowy → technika A,

dolegliwość żołądka → technika B,

ból kręgosłupa → technika C.

Osteopatia miała wymagać znajomości organizmu pozwalającej ocenić konkretnego pacjenta.

To również pozwala lepiej zrozumieć „find health”.

Nie jest to instrukcja wykonania określonej procedury.

Jest to element filozofii postępowania osteopatycznego.

Czego nie możemy dopisać Stillowi?

To szczególnie ważne, jeśli chcemy traktować historię osteopatii rzetelnie.

Współczesny osteopata może próbować odnosić filozofię Stilla do takich zagadnień jak homeostaza, allostaza, adaptacja, współczesna neurofizjologia, regulacja autonomiczna czy modele biopsychospołeczne.

Ale są to współczesne ramy interpretacyjne.

Nie należy wkładać tych terminów w usta Stilla ani przedstawiać ich jako bezpośredniego znaczenia „find health”.

Podobnie XIX-wiecznych twierdzeń Stilla dotyczących mechanizmów choroby nie należy przedstawiać jako współcześnie potwierdzonych tylko dlatego, że należą do historycznej filozofii osteopatii.

Można jednocześnie zachować dziedzictwo osteopatii i poddawać jego elementy krytycznej analizie.

Jedno nie wyklucza drugiego.

Co zatem naprawdę oznaczało „find health”?

Nie ma podstaw, aby sprowadzić to sformułowanie do popularnego dziś hasła o „szukaniu zdrowia zamiast choroby”.

Kontekst źródłowy jest bogatszy.

Dla Stilla zdrowie było związane z określonym porządkiem organizmu – jego anatomią i fizjologią – oraz z warunkami umożliwiającymi prawidłowe funkcjonowanie. W jego modelu szczególne znaczenie miały prawidłowe relacje strukturalne, krążenie i funkcja nerwowa.

Osteopata miał znać normalne, aby móc rozpoznać abnormalne.

Miał szukać przyczyny, a nie jedynie przypisywać procedurę do nazwy choroby.

Miał kierować się zasadami, a nie zestawem reguł.

I właśnie w tym kontekście Still napisał:

„To find health should be the object of the doctor. Anyone can find disease.”

Ponad sto lat później możemy dyskutować z wieloma elementami fizjologii Stilla. Powinniśmy też konfrontować historyczne założenia osteopatii ze współczesną wiedzą naukową.

Ale jeśli chcemy rozumieć filozofię osteopatii, warto najpierw czytać ją taką, jaka rzeczywiście została napisana.

Nie przez późniejsze skróty.

Nie przez parafrazy.

I nie przez współczesne znaczenia dopisane do XIX-wiecznych słów.

Bo „find health” u Stilla nie było techniką. Było częścią sposobu myślenia o człowieku, anatomii, fizjologii i celu osteopatycznego postępowania.

Bibliografia

Still A.T. Philosophy of Osteopathy. Kirksville, Missouri; 1899.

Paulus G. Quoting A.T. Still With Rigor: An Historical and Academic Review. The Journal of the American Osteopathic Association. 2012;112(6):366–373.

Dippon M. Der Gesundheitsbegriff bei A.T. Still: Eine qualitative Studie. Osteopathische Medizin. 2024;25(2):33–39.